Trong các tôn giáo h?u th?n nh? Thiên chúa giáo hay Hindu giáo thì Th??ng ?? hay th?n Shiva ???c xem là ??ng t?i th??ng, ??ng sáng t?o t?i cao có n?ng l?c th??ng ph?t và chúng sanh ?au kh? c?n ph?i ???c n?ng l?c siêu nhiên c?u r?i... Trong Ph?t giáo, B? Tát ???c xem nh? b?c ??i nhân, các Ngài c?ng là con ng??i bình th??ng v?n b? chi ph?i b?i lu?t sinh di?t, nhân qu?... tuy nhiên, B? Tát n? l?c chuy?n hoá nghi?p x?u, ?au kh? c?a chính mình và ch? con ???ng gi?i thoát, l?i l?c cho chúng sanh b?ng t?t c? t?m lòng t? bi h? x? vô l??ng, ch? các Ngài không ph?i b?t t? hay th?ng l?nh, làm ch? ??nh m?nh c?a nhân lo?i.

M?t trong nh?ng ph??ng pháp tu t?p c?a B? Tát hay ??ng c? chính khi?n B? Tát hành B? Tát h?nh (Boddhisattv?-c?ry?) không m?t mõi là tu? giác tánh không. K? th?a khái ni?m không (Sunnat?) trong kinh ?i?n Pali, tánh không (S?nyat?) trong ??i th?a ???c xem nh? là m?t th?c t??ng Bát-nhã, là con ???ng d?n ??n s? toàn tri ?ó là duyên kh?i, trung ??o, ni?t-bàn và nh? ??. V?i ý ngh?a ?ó, tánh không ???c xem nh? ý ni?m c?n b?n c?a ??i th?a, là m?t khái ni?m tích c?c mà Ngài Long-th? ?ã kh?ng ??nh:

'With S?nyat?, all is possible; without it, all is impossible'.

Ngh?a là 'Do Tánh không mà các pháp ???c thành l?p, n?u không có Tánh không, thì t?t c? pháp không th? hình thành'.

Edward Conze c?ng ?ã nói r?ng có hai ?i?u c?ng hi?n l?n mà ??i th?a ?ã c?ng hi?n cho t? t??ng nhân lo?i, ?ó là vi?c sáng t?o ra lý t??ng B? Tát và chi ti?t hoá h?c thuy?t Tánh không.2

Trong tác ph?m 'B? Tát và Tánh không trong kinh t?ng P?li và ??i th?a' d?ch t? lu?n án Ti?n s? 'Boddhisattva and S?nyat? in the P?li Nik?yas and Mah?y?na S?tras: An Analysis' c?a t?-kheo-ni Gi?i H??ng, tác gi? ?ã n? l?c nghiên c?u và ??a ra nhi?u d?n ch?ng t? nguyên b?n kinh P?li c?ng nh? Hán t?ng ?? so sánh, ch?ng minh m?i liên quan gi?a hai khái ni?m B? Tát và Tánh không. Thi?t t??ng ?ây là m?t tác ph?m nghiên c?u nghiêm túc s? giúp ích nhi?u cho các h?c gi? có tâm huy?t mu?n tìm hi?u sâu v? ??o Ph?t, ??c bi?t v? lãnh v?c này.

Xin trân tr?ng gi?i thi?u.

Ngày 28, tháng 3, n?m 2006

Hoà Th??ng Thích Mãn Giác

Vi?n ch? chùa Vi?t-nam t?i Los Angeles, Hoa K?